📚 Nyayasutrani Telugu PDF & Online Reader (న్యాయసూత్రాణి)

(अथ प्रथमः अध्यायः) [अनुबन्धचतुष्टयप्रकरणम्] १.१.१ प्रमाणप्रमेयसंशयप्रयोजनदृष्टान्तसिद्धान्तावयवतर्कनिर्णयवादजल्पवितण्डाहेत्वाभासच्छलजातिनिग्रहस्थानानाम्तत्त्वज्ञानात्निःश्रेयसाधिगमः {पदार्थोद्देशसूत्रम्} १.१.२ दुःखजन्मप्रवृत्तिदोषमिथ्याज्ञानानामुत्तरोत्तरापाये तदनन्तरा पायातपवर्गः {पदार्थोद्देशसूत्रम्} [प्रमाणप्रकरणम्] १.१.३ प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दाः प्रमाणानि {प्रमाणौद्देशसूत्रम्} १.१.४ इन्द्रियार्थसन्निकर्षोत्पन्नं ज्ञानमव्यपदेश्यमव्यभिचारि व्यवसायात्मकं प्रत्यक्षम् {प्रत्यक्षलक्षणम्} १.१.५ अथ तत्पूर्वकं त्रिविधमनुमानं पूर्ववत्शेषवत्सामान्यतोदृष्टं च {अनुमानलक्षणम्} १.१.६ प्रसिद्धसाधर्म्यात्साध्यसाधनमुपमानम् {उपमानलक्षणम्} १.१.७ आप्तोपदेशः शब्दः {शब्दलक्षणम्} १.१.८ सः द्विविधः दृष्टादृष्टार्थत्वात् {शब्दभेदः} [प्रमेयप्रकरणम्] १.१.९ आत्मशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनःप्रवृत्तिदोषप्रेत्यभावफलदुःखापवर्गाः तु प्रमेयम् {प्रमेयौद्देशसूत्रम्} १.१.१० इच्छाद्वेषप्रयत्नसुखदुःखज्ञानानि आत्मनः लिङ्गमिति {आत्मलक्षणम्} १.१.११ चेष्टेन्द्रियार्थाश्रयः शरीरम् {शरीरलक्षणम्} १.१.१२ घ्राणरसनचक्षुस्त्वक्श्रोत्राणि इन्द्रियाणि भूतेभ्यः {इन्द्रियलक्षणम्} १.१.१३ पृथिवी आपः तेजः वायुः आकाशमिति भूतानि {भूतलक्षणम्} १.१.१४ गन्धरसरूपस्पर्शशब्दाः पृथिव्यादिगुणाः तदर्थाः {अर्थ(विषय)लक्षणम्} १.१.१५ बुद्धिः उपलब्धिः ज्ञानमिति अनर्थान्तरम् {बुद्धिलक्षणम्} १.१.१६ युगपत्ज्ञानानुत्पत्तिः मनसः लिङ्गम् {मनोलक्षणम्} १.१.१७ प्रवृत्तिः वाग्बुद्धिशरीरारम्भः {प्रवृत्तिलक्षणम्} १.१.१८ प्रवर्त्तनालक्षणाः दोषाः {दोषलक्षणम्} १.१.१९ पुनरुत्पत्तिः प्रेत्यभावः {प्रेत्यभावलक्षणम्} १.१.२० प्रवृत्तिदोषजनितः अर्थः फलम् {फललक्षणम्} १.१.२१ बाधनालक्षणं दुःखम् {दुःखलक्षणम्} १.१.२२ तदत्यन्तविमोक्षः अपवर्गः {अपवर्गलक्षणम्} [न्यायपूर्वाङ्गलक्षणप्रकरणम्] १.१.२३ समानानेकधर्मोपपत्तेः विप्रतिपत्तेः उपलब्ध्यनुपलब्ध्यव्यवस्थातः च विशेषापेक्षः विमर्शः संशयः {संशयलक्षणम्} १.१.२४ यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत्प्रयोजनम् {प्रयोजनलक्षणम्} १.१.२५ लौकिकपरीक्षकाणां यस्मिनर्थे बुद्धिसाम्यं सः दृष्टान्तः {दृष्टान्तलक्षणम्} [न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम्] १.१.२६ तन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थितिः सिद्धान्तः {अभ्युपगमसिद्धान्तलक्षणम्} १.१.२७ सः चतुर्विधः सर्वतन्त्रप्रतितन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थित्यर्थान्तरभावात् {तन्त्रभेदौद्देशसूत्रम्} १.१.२८ सर्वतन्त्राविरुद्धः तन्त्रे अधिकृतः अर्थः सर्वतन्त्रसिद्धान्तः {सर्वतन्त्रसिद्धान्तलक्षणम्} १.१.२९ समानतन्त्रसिद्धः परतन्त्रासिद्धः प्रतितन्त्रसिद्धान्तः {प्रतितन्त्रसिद्धान्तलक्षणम्} १.१.३० यत्सिद्धौ अन्यप्रकरणसिद्धिः सः अधिकरणसिद्धान्तः {अधिकरणसिद्धान्तलक्षणम्} १.१.३१ अपरीक्षिताभ्युपगमात्तद्विशेषपरीक्षणमभ्युपगमसिद्धान्तः {अभ्युपगमसिद्धान्तलक्षणम्} [न्यायप्रकरणम्] १.१.३२ प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि अवयवाः {अवयवौद्देशसूत्रम्} १.१.३३ साध्यनिर्देशः प्रतिज्ञा {प्रतिज्ञालक्षणम्} १.१.३४ उदाहरणसाधर्म्यात्साध्यसाधनं हेतुः {हेतुलक्षणम्} १.१.३५ तथा वैधर्म्यात् {हेतुलक्षणम्} १.१.३६ साध्यसाधर्म्यात्तद्धर्मभावी दृष्टान्तः उदाहरणम् {उदाहरणलक्षणम्} १.१.३७ तद्विपर्ययात्वा विपरीतम् {उदाहरणलक्षणम्} १.१.३८ उदाहरणापेक्षः तथा इति उपसंहारः न तथा इति वा साध्यस्य उपनयः {उपनयलक्षणम्} १.१.३९ हेत्वपदेशात्प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम् {निगमनलक्षणम्} [न्यायोत्तराङ्गप्रकरणम्] १.१.४० अविज्ञाततत्वे अर्थे कारणोपपत्तितः तत्त्वज्ञानार्थमुहः तर्कः {तर्कलक्षणम्} १.१.४१ विमृश्य पक्षप्रतिपक्षाभ्यामर्थावधारणं निर्णयः {निर्णयलक्षणम्} (इति न्यायसूत्रे प्रथमाध्यायस्य प्रथममाह्निकम्) (अथ द्वितीयमाह्निकम्) [कथालक्षणप्रकरणम्] १.२.१ प्रमाणतर्कसाधनोपालम्भः सिद्धान्ताविरुद्धः पञ्चावयवोपपन्नः पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहः वादः {वादलक्षणम्} १.२.२ यथोक्तोपपन्नः छलजातिनिग्रहस्थानसाधनोपालम्भः जल्पः {जल्पलक्षणम्} १.२.३ सः प्रतिपक्षस्थापनाहीनः वितण्डा {वितण्डालक्षणम्} [हेत्वाभासप्रकरणम्] १.२.४ सव्यभिचारविरुद्धप्रकरणसमसाध्यसमकालातीताः हेत्वाभासाः {हेत्वाभासौद्देशसूत्रम्} १.२.५ अनैकान्तिकः सव्यभिचारः {सव्यभिचारलक्षणम्} १.२.६ सिद्धान्तमभ्युपेत्य तद्विरोधी विरुद्धः {विरुद्धलक्षणम्} १.२.७ यस्मात्प्रकरणचिन्ता सः निर्णयार्थमपदिष्टः प्रकरणसमः {प्रकरणसमलक्षणम्} १.२.८ साध्याविशिष्टः साध्यत्वात्साध्यसमः {साध्यसमलक्षणम्} १.२.९ कालात्ययापदिष्टः कालातीतः {कालातीतलक्षणम्} [छलप्रकरणम्] १.२.१० वचनविघातः अर्थविकल्पोपपत्त्या छलम् {छललक्षणम्} १.२.११ तत्त्रिविधम् वाक्छलं सामान्यच्छलमुपचारच्छलं च इति {छलभेदौद्देशसूत्रम्} १.२.१२ अविशेषाभिहिते अर्थे वक्तुः अभिप्रायातर्थान्तरकल्पना वाक्छलम् {वाक्छललक्षणम्} १.२.१३ सम्भवतः अर्थस्य अतिसामान्ययोगातसम्भूतार्थकल्पना सामान्यच्छलम् {सामान्यच्छललक्षणम्} १.२.१४ धर्मविकल्पनिर्देशे अर्थसद्भावप्रतिषेधः उपचारच्छलम् {उपचारच्छललक्षणम्} १.२.१५ वाक्छलमेव उपचारच्छलं ततविशेषात् {उपचारच्छलपूर्वपक्षलक्षणम्} १.२.१६ न ततर्थान्तरभावात् {उपचारच्छललक्षणम्} १.२.१७ अविशेषे वा किञ्चित्साधर्म्यातेकच्छलप्रसङ्गः {उपचारच्छललक्षणम्} [लिङ्गदोषसामान्यप्रकरणम्] १.२.१८ साधर्म्यवैधर्म्याभ्यां प्रत्यवस्थानं जातिः {जातिलक्षणम्} १.२.१९ विप्रतिपत्तिः अप्रतिपत्तिः च निग्रहस्थानम् {निग्रहस्थानलक्षणम्} १.२.२० तद्विकल्पात्जातिनिग्रहस्थानबहुत्वम् {निग्रहस्थानबहुत्वसूत्रम्} (इति न्यायसूत्रे प्रथमाध्यायस्य द्वितीयमाह्निकम्) (समाप्तः च अयं प्रथमः अध्यायः) (अथ द्वितीयः अध्यायः) (प्रथममाह्निकम्) [संशयपरीक्षाप्रकरणम्] २.१.१ समानानेकधर्माध्यवसायातन्यतरधर्माध्यवसायात्वा न संशयः {संशय} २.१.२ विप्रत्तिपत्त्यव्यवस्थाध्यवसायात्च {संशय} २.१.३ विप्रत्तिपत्तौ च सम्प्रत्तिपत्तेः {संशय} २.१.४ अव्यवस्था आत्मनि व्यवस्थितत्वात्च अव्यवस्थायाः {संशय} २.१.५ तथा अत्यन्तसंशयः तद्धर्मसातत्योपपत्तेः {संशय} २.१.६ यथोक्ताध्यवसायातेव तद्विशेषापेक्षात्संशये न असंशयः न अत्यन्तसंशयः वा {संशय} २.१.७ यत्र संशयः तत्र एवमुत्तरोत्तरप्रसङ्गः {संशय} [प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्] २.१.८ प्रत्यक्षादीनामप्रामाण्यं त्रैकाल्यासिद्धेः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.९ पूर्वं हि प्रमाणसिद्धौ न इन्द्रियार्थसन्निकर्षात्प्रत्यक्षोत्पत्तिः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१० पश्चात्सिद्धौ न प्रमाणेभ्यः प्रमेयसिद्धिः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.११ युगपत्सिद्धौ प्रत्यर्थनियतत्वात्क्रमवृत्तित्वाभावः बुद्धीनाम् {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१२ त्रैकाल्यासिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१३ सर्वप्रमाणप्रतिषेधात्च प्रतिषेधानुपपत्तिः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१४ तत्प्रामाण्ये वा न सर्वप्रमाणविप्रतिषेधः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१५ त्रैकाल्याप्रतिषेधः च शब्दातातोद्यसिद्धिवत्तत्सिद्धेः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१६ प्रमेया च तुलाप्रामाण्यवत् {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१७ प्रमाणतः सिद्धेः प्रमाणानां प्रमाणान्तरसिद्धिप्रसङ्गः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१८ तद्विनिवृत्तेः वा प्रमाणसिद्धिवत्प्रमेयसिद्धिः {पूर्वपक्षसूत्रम्} २.१.१९ न, प्रदीपप्रकाशसिद्धिवत्तत्सिद्धेः {सिद्धान्तलक्षणम्} २.१.२० क्वचित्निवृत्तिदर्शनातनिवृत्तिदर्शनात्च क्वचितनेकान्तः {सिद्धान्तलक्षणम्} [प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम्] २.१.२१ प्रत्यक्षलक्षणानुपपत्तिः असमग्रवचनात् {प्रत्यक्षलक्षण} {प्रत्यक्षलक्षणपरीक्षा} २.१.२२ न आत्ममनसोः सन्निकर्षाभावे प्रत्यक्षोत्पत्तिः (दो) २.१.२३ दिग्देशकालाकाशेषु अपि एवं प्रसङ्गः (दो) २.१.२४ ज्ञानलिङ्गत्वातात्मनः न अनवरोधः {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्रम्} २.१.२५ तदयौगपद्यलिङ्गत्वात्च न मनसः {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र} २.१.२६ प्रत्यक्षनिमित्तत्वात्च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षस्य स्वशब्देन वचनम् {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र} २.१.२७ सुप्तव्यासक्तमनसां च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षनिमित्तत्वात् {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र} २.१.२८ तैः च अपदेशः ज्ञानविशेषाणाम् {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र} २.१.२९ व्याहतत्वातहेतुः {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र} २.१.३० न अर्थविशेषप्राबल्यात् {प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र} [विषयपरीक्षाप्रकरणाम्] २.१.३१ प्रत्यक्षमनुमानमेकदेशग्रहणातुपलब्धेः {पूर्वपक्षसूत्र} २.१.३२ न, प्रत्यक्षेण यावत्तावतपि उपलम्भात् {सिद्धान्तसूत्र} २.१.३३ न चैकदेशोपलब्धिरवयविसद्भावात् {सिद्धान्तसूत्र} [प्रसङ्गोपात्ता अवयविपरीक्षा] २.१.३४ साध्यत्वातवयविनि सन्देहः {पूर्वपक्षसूत्र} २.१.३५ सर्वाग्रहणमवयव्यसिद्धेः {सिद्धान्तसूत्र} २.१.३६ धारणाकर्षणोपपत्तेः च {सिद्धान्तसूत्र} २.१.३७ सेनावनवत्ग्रहणमिति चेत्न अतीन्द्रियत्वातणूनाम् {सिद्धान्तसूत्र} [अनुमानपरीक्षाप्रकरणम्]