अथ श्रीहरिवायुस्तुतिः
श्रीमद्विष्ण्वङ्घ्रिनिष्ठातिगुणगुरुतम
श्रीमदानन्दतीर्थत्रैलोक्याचार्यपादो ।
ज्ज्वलजलजलसत्पांसवोऽस्मान् पुनन्तु
वाचां यत्र प्रणेत्री त्रिभुवनमहिता ॥ १ ॥
शारदा शारदेन्दु- ज्योत्स्नाभद्रस्मितश्री
धवलितककुभा प्रेमभारं बभार ।
उत्कण्ठाकुण्ठकोलाहलजवविदिता
जस्रसेवानुवृद्धप्राज्ञात्मज्ञानधूतान्धतमससुमनोमौलिरत्नावलीनाम् । भक्त्युद्रेकावगाढप्रघटनसघटात्कारसङ्घृष्यमाण- ॥ २ ॥
प्रान्तप्राग्र्याङ्घ्रिपीठोत्थितकनकरजःपिञ्जरारञ्जि
ताशाः जन्माधिव्याध्युपाधिप्रतिहतिविरहप्रापका ।
णां गुणाना- मग्र्याणामर्पकाणां चिरमुदितचिदान
न्दसन्दोहदानाम् । एतेषामेष दोषप्रमुषितमनसां ॥ ३ ॥
द्वेषिणां दूषकाणां दैत्यानामार्तिमन्धे तमसि विदधतां
संस्तवे नास्मि शक्तः अस्याविष्कर्तुकामं कलिमलकलुषेऽ ।
अस्मिन् जने ज्ञानमार्गं वन्द्यं चन्द्रेन्द्ररुद्रद्युमणिफणिवयो
नायकाद्यैरिहाद्य । मध्वाख्यं मन्त्रसिद्धं किमुत कृतवतो ॥ ४ ॥
मारुतस्यावतारं पातारं पारमेष्ठ्यं पदमपविपदः
प्राप्तुरापन्नपुंसाम् उद्यद्विद्युत्प्रचण्डां निजरुचिनिकर ।
व्याप्तलोकावकाशो बिभ्रद्भीमो भुजे योऽभ्युदितदिनकरा
भाङ्गदाढ्यप्रकाण्डे । वीर्योद्धार्यां गदाग्र्यामयमिह सुमतिं ॥ ५ ॥
वायुदेवो विदध्या- दध्यात्मज्ञाननेता यतिवरमहितो
भूमिभूषामणिर्मे संसारोत्तापनित्योपशमदसदय ।
स्नेहहासाम्बुपूरप्रोद्यद्विद्यानवद्यद्युतिमणिकिरण
श्रेणिसम्पूरिताशः । श्रीवत्साङ्काधिवासोचिततरसरलः ॥ ६ ॥
श्रीमदानन्दतीर्थक्षीराम्भोधिर्विभिन्द्याद्भवदनभिमतं
भूरि मे भूतिहेतुः मूर्धन्येषोऽञ्जलिर्मे दृढतरमिह ते ।
बध्यते बन्धपाशच्छेत्रे दात्रे सुखानां भजति भुवि भवि
ष्यद्विधात्रे द्युभर्त्रे । अत्यन्तं सन्ततं त्वं प्रदिश पदयुगे ॥ ७ ॥
हन्त सन्तापभाजा- मस्माकं भक्तिमेकां भगवत उत ते
माधवस्याथ वायोः साभ्रोष्णाभीशुशुभ्रप्रभमभय नभो ।
भूरिभूभृद्विभूति- भ्राजिष्णुर्भूऋभूणां भवनमपि विभोऽ
भेदि बभ्रे बभूवे । येन भ्रूविभ्रमस्ते भ्रमयतु सुभृशं ॥ ८ ॥
बभ्रुवद्दुर्भृताशा न् भ्रान्तिर्भेदावभास
स्त्विति भयमभिभूर्भोक्ष्यतो मायिभिक्षू ।
न् येऽमुं भावं भजन्ते सुरमुखसुजना
राधितं ते तृतीयं भासन्ते भासुरैस्ते सहचरचलितैश्चामरैश्चारुवेषाः । वैकुण्ठे कण्ठलग्नस्थिरशुचिविलसत्कान्तितारुण्यलीला- ॥ ९ ॥
लावण्यापूर्णकान्ताकुचभरसुलभाश्लेषसम्मोदसान्द्राः
आनन्दान् मन्दमन्दा ददति हि मरुतः कुन्दमन्दारनन्द्या- ।
वर्तामोदान् दधाना मृदुपदमुदितोद्गीतकैः सुन्दरीणाम्
वृन्दैरावन्द्यमुक्तेन्द्वहिमगुमदनाहीन्द्रदेवेन्द्रसेव्ये ॥ १० ॥
मौकुन्दे मन्दिरेऽस्मिन्नविरतमुदयन् मोदिनां देव
देव उत्तप्तात्युत्कटत्विट्प्रकटकटकटध्वानस ।
ङ्घट्टनोद्य त्- विद्युद्व्यूढस्फुलिङ्गप्रकरविकिरणोत्क्वा
थिते बाधिताङ्गान् । उद्गाढं पात्यमाना तमसि तत इतः ॥ ११ ॥
किङ्करैः पङ्किले ते पङ्क्तिर्ग्राव्णां गरिम्णा ग्लपयति हि
भवद्वेषिणो विद्वदाद्य अस्मिन्नस्मद्गुरूणां हरिच ।
रणचिरध्यानसन्मङ्गलानां युष्माकं पार्श्वभूमिं धृ
तरणरणिकः स्वर्गिसेव्यां प्रपन्नः । यस्तूदास्ते स ॥ १२ ॥
आस्तेऽधिभवमसुलभक्लेशनिर्मोक
मस्तप्रायानन्दं कथञ्चिन्न वसति स ।
ततं पञ्चकष्टेऽतिकष्टे क्षुत्क्षामान् रूक्ष
रक्षोरदखरनखरक्षुण्णविक्षोभिताक्षा- नामग्नानन्धकूपे क्षुरमुखमुखरैः पक्षिभिर्विक्षताङ्गान् । पूयासृङ्मूत्रविष्ठाकृमिकुलकलिले ॥ १३ ॥
तत्क्षणाक्षिप्तशक्त्या- द्यस्त्रव्रातार्दितांस्त्वद्विष उपजिहते
वज्रकल्पा जलूकाः मातर्मे मातरिश्वन् पितरतुलगुरो ।
भ्रातरिष्टाप्तबन्धो स्वामिन् सर्वान्तरात्मन्नजर जरयित
र्जन्ममृत्यामयानाम् । गोविन्दे देहि भक्तिं भवति च ॥ १४ ॥
भगवन्नूर्जितां निर्निमित्तां निर्व्याजां निश्चलां सद्गुण
गणबृहतीं शाश्वतीमाशु देव विष्णोरत्युत्तमत्वा ।
दखिलगुणगणैस्तत्र भक्तिं गरिष्ठां संश्लिष्टे श्रीध
राभ्याममुमथ परिवारात्मना सेवकेषु । यः सन्धत्ते ॥ १५ ॥
विरिञ्चिश्वसनविहगपानन्तरुद्रे
न्द्रपूर्वे- ष्वाध्यायंस्तारतम्यं स्फुटमव ।
ति सदा वायुरस्मद्गुरुस्तम् तत्त्वज्ञान् मु
क्तिभाजः सुखयसि हि गुरो योग्यतातारतम्या- दाधत्से मिश्रबुद्धींस्त्रिदिवनिरयभूगोचरान् नित्यबद्धान् । तामिस्रान्धादिकाख्ये तमसि सुबहुलं ॥ १६ ॥
दुःखयस्यन्यथाज्ञा न् विष्णोराज्ञाभिरित्थं श्रुतिशतमितिहा
सादि चाऽकर्णयामः वन्देऽहं तं हनूमानिति महितमहा ।
पौरुषो बाहुशाली ख्यातस्तेऽग्र्योऽवतारः सहित इह बहु
ब्रह्मचर्यादिधर्मैः । सस्नेहानां सहस्वानहरहरहितं ॥ १७ ॥
निर्दहन् देहभाजा- मंहोमोहापहो यः स्पृहयति महतीं
भक्तिमद्यापि रामे प्राक्पञ्चाशत्सहस्रैर्व्यवहितममितं ।
योजनैः पर्वतं त्वं यावत्सञ्जीवनाद्यौषधनिधिमधिक
प्राण लङ्कामनैषीः । अद्राक्षीदुत्पतन्तं तत उत ॥ १८ ॥
गिरिमुत्पाटयन्तं गृहीत्वाऽऽ - यान्तं खे रा
घवाङ्ङ्घ्रौ प्रणतमपि तदैकक्षणे त्वां ।
हि लोकः क्षिप्तः पश्चात् सलीलं शतमतु
लमते योजनानां स उच्चस्तावद्विस्तारवांश्चाप्युपललव इव व्यग्रबुद्ध्या त्वयाऽतः । स्वस्वस्थानस्थितातिस्थिरशकलशिलाजालसंश्लेषनष्ट- ॥ १९ ॥
च्छेदाङ्कः प्रागिवाभूत् कपिवरवपुषस्ते नमः कौशलाय
दृष्ट्वा दुष्टाधिपोरः स्फुटितकनकसद्वर्मघृष्टास्थिकूटं ।
निष्पिष्टं हाटकाद्रिप्रकटतटतटाकातिशङ्को जनोऽभूत्
येनाऽजौ रावणारिप्रियनटनपटुर्मुष्टिरिष्टं ॥ २० ॥
प्रदेष्टुं किं नेष्टे मे स तेऽष्टापदकटकतटित्कोटि
भामृष्टकाष्ठः देव्यादेशप्रणीतिद्रुहिणहरवरा ।
वध्यरक्षोविघाता- द्यासेव्योद्यद्दयार्द्रः सहभुजम
करोद्रामनामा मुकुन्दः । दुष्प्रापे पारमेष्ठ्ये करतलमतुलं ॥ २१ ॥
मूर्ध्नि विन्यस्य धन्यं तन्वन् भूयः प्रभूतप्रणयविकसिता
ब्जेक्षणस्त्वेक्षमाणः जघ्ने निघ्नेन विघ्नो बहुलबलबक ।
ध्वंसनाद्येन शोचद्विप्रानुक्रोशपाशैरसुविधृतिसुख
स्यैकचक्राजनानाम् । तस्मै ते देव कुर्मः कुरुकुलपतये ॥ २२ ॥
कर्मणा च प्रणामा न् किर्मीरं दुर्मतीनां प्रथममथ च यो
नर्मणा निर्ममाथ निर्मृद्नन्नत्ययत्नं विजरवर जरा ।
सन्धकायास्थिसन्धी न् युद्धे त्वं स्वध्वरे वा पशुमिव दमय
न् विष्णुपक्षद्विडीशम् । यावत् प्रत्यक्षभूतं निखिलमखभुजं ॥ २३ ॥
तर्पयामासिथासौ तावत्याऽयोजि तृप्त्या किमु वद भगव
न् राजसूयाश्वमेधे क्ष्वेलाक्षीणाट्टहासं तव रणमरिह ।
न्नुद्गदोद्दामबाहो बह्वक्षौहिण्यनीकक्षपणसुनिपुणं
यस्य सर्वोत्तमस्य । शुश्रूषार्थं चकर्थ स्वयमयमथ ॥ २४ ॥
संवक्तुमानन्दतीर्थश्रीमन्नामन् समर्थस्त्वमपि हि युव
योः पादपद्मं प्रपद्ये द्रुह्यन्तीं हृद्रुहं मां द्रुतमनिलब ।
लाद्द्रावयन्तीमविद्या- निद्रां विद्राव्य सद्योरचनपटुम
थाऽपाद्य विद्यासमुद्र । वाग्देवी सा सुविद्याद्रविणदविदिता ॥ २५ ॥
द्रौपदी रुद्रपत्न्या द्युद्रिक्ता द्रागभद्राद्रहयतु द
यिता पूर्वभीमाज्ञया ते याभ्यां शुश्रूषुरासीः कुरुकु ।
लजनने क्षत्रविप्रोदिताभ्यां ब्रह्मभ्यां बृंहिताभ्यां चि
तिसुखवपुषा कृष्णनामास्पदाभ्याम् । निर्भेदाभ्यां ॥ २६ ॥
विशेषाद्विवचनविषयाभ्यामुभाभ्या
ममूभ्यां तुभ्यं च क्षेमदेभ्यः सरसिज ।
विलसल्लोचनेभ्यो नमोऽस्तु गच्छन् सौग
न्धिकार्थं पथि स हनुमतः पुच्छमच्छस्य भीमः प्रोद्धर्तुं नाशकत् स त्वमुमुरुवपुषा भीषयामास चेति । पूर्णज्ञानौजसोस्ते गुरुतमवपुषोः ॥ २७ ॥
श्रीमदानन्दतीर्थ क्रीडामात्रं तदेत
त्प्रमदद सुधियां मोहक द्वेषभाजा ।
म् बह्वीः कोटीरटीकः कुटिलकटुमती
नुत्कटाटोपकोपा न् द्राक् च त्वं सत्वरत्वाच्छरणद गदया पोथयामासिथारीन् । उन्मथ्यातथ्यमिथ्यात्ववचनवचनानुत्पथस्थांस्तथाऽन्या ॥ २८ ॥
न् प्रायच्छः स्वप्रियायै प्रियतम कुसुमं प्राण तस्मै न
मस्ते देहादुत्क्रामितानामधिपतिरसतामक्रमा ।
द्वक्रबुद्धिः क्रुद्धः क्रोधैकवश्यः कृमिरिव मणिमान् दु
ष्कृती निष्क्रियार्थम् । चक्रे भूचक्रमेत्य क्रकचमिव सतां ॥ २९ ॥
चेतसः कष्टशास्त्रं दुस्तर्कं चक्रपाणे
र्गुणगणविरहं जीवतां चाधिकृत्य ।
तद्दुष्प्रेक्षानुसारात् कतिपयकुनरै
रादृतोऽन्यैर्विसृष्टो ब्रह्माऽहं निर्गुणोऽहं वितथमिदमिति ह्येष पाषण्डवादः । तद्युक्त्याभासजालप्रसरविषतरूद्दाहदक्षप्रमाण- ॥ ३० ॥
ज्वालामालाधरोऽग्निः पवन विजयते तेऽवतारस्तृ
तीयः आक्रोशन्तो निराशा भयभरविवशस्वाशया ।
श्छिन्नदर्पा वाशन्तो देशनाशस्त्विति बत कुधियां ना
शमाशादशाशु । धावन्तोऽश्लीलशीला वितथशपथशापाशिवाः ॥ ३१ ॥
शान्तशौर्या- स्त्वद्व्याख्यासिंहनादे सपदि ददृशिरे मायिगो
मायवस्ते त्रिष्वप्येवावतारेष्वरिभिरपघृणं हिंसितो ।
निर्विकारः सर्वज्ञः सर्वशक्तिः सकलगुणगणापूर्णरू
पप्रगल्भः । स्वच्छः स्वच्छन्दमृत्युः सुखयसि सुजनं ॥ ३२ ॥
देव किं चित्रमत्र त्राता यस्य त्रिधामा जगदुत वशगं
किङ्कराः शङ्कराद्याः उद्यन्मन्दस्मितश्रीमृदुमधुमधुरा ।
लापपीयूषधारा- पूरासेकोपशान्तासुखसुजनमनो
लोचनापीयमानम् । सन्द्रक्ष्ये सुन्दरं सन्दुहदिह ॥ ३३ ॥
महदानन्दमानन्दतीर्थ श्रीमद्वक्रेन्दुबिम्बं दुरितनु
दुदितं नित्यदाऽहं कदा नु प्राचीनाचीर्णपुण्योच्चयचतु ।
रतराचारतश्चारुचित्ता- नत्युच्चां रोचयन्तीं श्रुतिचित
वचनांछ्रावकांश्चोद्यचुञ्चून् । व्याख्यामुत्खातदुःखां चिरमुचितमहाचार्य ॥ ३४ ॥
चिन्तारतांस्ते चित्रां सच्छास्त्रकर्तश्चरणपरिचरान् श्राव
यास्मांश्च किञ्चित् पीठे रत्नोपक्लृप्ते रुचिररुचिमणिज्योति ।
षा सन्निषण्णं ब्रह्माणं भाविनं त्वां ज्वलति निजपदे वैदि
काद्या हि विद्याः । सेवन्ते मूर्तिमत्यः सुचरित चरितं ॥ ३५ ॥